Dünyaya yeni Ekimler gerek

Umut Can FIRTINA

Latin Amerika'dan Asya'ya kitleler ve gençler küresel kapitalist sistemin krizine karşı bir itiraz dalgasıyla sokaklara dökülüyor. Latin Amerika'da ABD güdümlü sağ kuşatma, Avrupa'da geleceksizlik, Hindistan'da ise demokratik hak gaspına karşı yükselen ses, yönetenlerin krizine ezilenlerin isyanı oluyor. Küresel başkaldırı atmosferi içinde Latin Amerika, ABD'nin kıtayı yeniden kendi yörüngesine sokma hamlelerine karşı toplumsal direniş sürüyor.

NE BABASI NE OĞLU

Brezilya'da öğrencilerin çağrısıyla on binlerce kişi, pazar günü yapılan devlet başkanlığı seçiminin ilk turunda birinci olan aşırı sağcı Flavio Bolsonaro'yu protesto etti. Rio de Janeiro'da Brezilyalılar, "Bir daha asla Bolsonaro", "Babaya hayır, oğula hayır", "Diktatörlük bir daha asla", "Öğrenciler faşizm karşıtıdır", "Brezilyayı satan birine oy vermem" yazılı pankartlar taşıdı. Göstericiler, 25 Ekim'deki ikinci tur seçim öncesi  solcu Devlet Başkanı Lula da Silva'ya destek verdi.

SAĞ DALGANIN İKİ SÜTUNU

Latin Amerika'da Washington'a hizalı sağ dalganın güvenlik ve ekonomi ayağını oluşturan El Salvador ve Arjantin'de insan hakları ihlalleri, Brezilya için somut bir uyarı niteliğinde.

Bu yeni sağ denklemin "güvenlik" ayağını oluşturan El Salvador'u 2022'den bu yana OHAL ile yöneten Nayib Bukele yönetimi, insan hakları ihlallerine yenilerini ekliyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün (HRW) son raporuna göre mahkemelerde aynı anda 500'e yakın kişinin toplu olarak yargılandığı göstermelik duruşmalar yapılırken avukatların dava dosyalarını incelemesi ve yüzlerce sanığı savunmaya yetişmesi fiilen imkânsız hale getirilmiş durumda. HRW'ye göre bir davada 120 kişi birden 30 ila 45 yıl arasında hapse mahkum edildi.

Bukele'nin çetelere karşı radikal mücadele ve 40 bin kişilik "mega hapishane" modeli, Kosta Rika'da Laura Fernandez, Ekvador'da Daniel Noboa, Kolombiya'da Abelardo de la Espirella, Peru'da Keiko Fujimori gibi son dönemde Washington'a hizalı birçok aşırı sağcı lideri için popüler bir güvenlik modeli ve seçim vaadi haline geldi.

YIKIM REÇETESİNE ÖFKE

Kıtadaki sağ dalganın "ekonomi sütununu" temsil eden Arjantin'de ise 2023 yılı sonunda iktidara gelen aşırı sağcı Javier Milei'nin yarattığı neoliberal tahribat sınır tanımıyor. Kamu kurumlarını budayan, kemer sıkma politikalarıyla yoksulluğu derinleştiren ve işçi sınıfının kazanımlarına saldıran Milei, şimdi gözünü ülkenin topraklarına ve doğal kaynaklarına dikti.

Yabancıların toprak edinimi üzerindeki yasal kısıtlamaları kaldırmaya çalışan yönetim, yerli halkların atalarından kalma arazilerini, ormanları ve stratejik su kaynaklarını doğrudan çok uluslu şirketlere ve yabancı milyarderlere peşkeş çekmenin yollarını arıyor.

Bu neoliberal talan dalgası ise halkın giderek büyüyen direnişiyle karşılaşıyor. Geçen ay 70 kentte düzenlenen "Öfke Yürüyüşü'nün" ardından ülkenin dört bir yanında yerli topluluklar ve küçük çiftçiler, traktörleri ve tarım makineleriyle yolları kapatarak Milei'ye karşı geri adım atmayacaklarını ilan etti.

∗∗∗

ÖĞRENCİLERİN ÖRNEK ÖFKESİ

Küresel isyan dalgasının Avrupa ayağında ise neoliberal dayatmaların faturasına itiraz eden gençlik sokakları terk etmiyor. Fransa'da eylül ayında eğitim sistemindeki sorunlara karşı başlayıp Belçika'ya da sıçrayan ve haftalardır aralıksız devam eden öğrenci protestoları, kamu çalışanlarından, sendikalardan sol partilere toplumun geniş kesimlerinin itirazıyla birleşti. Şimdiye kadar çoğu reşit olmayan 6 bin 500'den fazla kişi gözaltına alınırken artan polis şiddeti öfkeyi körükledi.

Öğrencilerin meşru isyanını şiddet olayları zeminine çekerek sönümlendirme arayışında başarısız olan Fransız hükümeti, geri adım attı. Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu, daha iyi eğitim koşulları talebiyle protestolarını sürdüren gençlerin öfkesinin "durduk yere ortaya çıkmadığını" söylerken ekim ayı sonunda krize yönelik plan açıklayacaklarını kaydetti.

∗∗∗

SANDIK GASPINA İSYAN BÜYÜYOR: HAMAMBÖCEKLERİ YİNE DEVREDE

Küresel itirazın Asya'daki en büyük cephesi olan Hindistan'da, halk, en temel demokratik hakları olan seçme hakkına yönelik doğrudan bir gasp girişimine karşı ayakta. Başbakan Narendra Modi iktidarının seçim mühendisliği ve muhalifleri tasfiye etme çabasının bir parçası olarak, seçmen listelerinden milyonlarca isimin silinmesine karşı yükselen öfke, muhalefet bloku INDIA'nın (Hindistan Ulusal Kalkınma Kapsamlı İttifakı) öncülüğünde kitlesel bir başkaldırıya dönüştü.

Protestoların öne çıkan aktörlerinden biri de temmuz ayındaki protestolarıyla Eğitim Bakanı'nı istifa ettiren gençlerin öncülük ettiği "Cockroach" hareketi oldu. Gösterilerde Kongre Partisi lideri Rahul Gandhi'nin de aralarında bulunduğu binden fazla kişi gözaltına alındı.

Tepkilerin odaoğunda ise, seçmenlerden "yeterlilik" belgesi isteyen "Özel Yoğun Revizyon" (SIR) uygulaması bulunuyor. Göstericiler, geçen yıl Bihar eyaletinde hayata geçirilen SIR uygulamasının sona erdirilmesini, silinen kayıtların tekrar eklenmesini ve Baş Seçim Komiseri Gyanesh Kumar'ın istifasını istiyor.

∗∗∗

BARDAĞI TAŞIRAN SON DAMLA: MARİCARMEN HAYATINI KAYBETTİ

İspanya'da ise kitlelerin temel bir insan hakkı olan barınma hakkı için başlattığı eylemler, ülkeyi erken seçime götüren siyasi bir deprem yarattı. Sosyal demokrat Başbakan Pedro Sanchez, ülke çapında büyüyen protestoların ardından 29 Kasım'da erken seçime gidileceğini açıkladı.

Madrid Kiracılar Birliği ise protestoların simgesi haline gelen Maricarmen Abascal'ın hayatını kaybettiğini duyurdu. Açıklamada "Evine dönmesine izin verecek tarihi bir anlaşmaya varılmış olsa da bu çözüm çok geç geldi. Bu durum, acı dolu bir sürecin ardından tamamen önlenebilirdi" denildi.

Abascal'ın ölümünün ardından İspanya'nın en büyük iki sendikası İşçi Genel Birliği (UGT) ve İşçi Komisyonları (CCOO), konut 11 Kasım'da ülke çapında genel greve gidileceğini duyurdu.